Ach, cóż to była za wystawa. „Surréalisme” w Centre Pompidou w Paryżu zorganizowano z okazji stulecia surrealizmu i naprawdę nie bawiono się w półśrodki: ponad 500 dzieł i dokumentów, 14 części, Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst, Giorgio de Chirico, Dora Maar, Leonora Carrington i mnóstwo mniej znanych artystek oraz artystów. Czyli klasyczne Pompidou: „pokażmy wszystko”.
Spis treści
Ta gigantyczna wystawa o jakże oryginalnym tytule „Surréalisme” obejmowała obrazy, rysunki, filmy, fotografie, dokumenty, rzeźby, instalacje i literaturę. Centre Pompidou ma melodię do takiego zarzucania widza, chociaż i tak nic nie przebije wystawy „Allemagne / Années 1920 / Nouvelle Objectivité / August Sander” z 2022 roku. Matko święta, wtedy pokazano prawie tysiąc obiektów i z moim towarzyszem oglądaliśmy je w trzech ratach, z przerwami na chardonnay w restauracji na górze w Pompidou. Można kochać Nową Rzeczowość, ale co za dużo, to niezdrowo. Każda miłość ma swoje granice.
Surrealizm po II wojnie światowej
Chociaż surrealizm kojarzy się głównie z okresem przed II wojną światową, w latach 50. i 60. XX wieku powstawały rzeczy równie odjechane, tylko zdecydowanie mniej słynne od swoich starszych krewnych. Umówmy się: z jedną z najsłynniejszych fotografii świata, „Skrzypcami Ingresa” Man Raya z 1924 roku albo telefonem-homarem Dalego z 1936 roku mało co może się równać.
O tym, czym w ogóle różni się surrealizm od zwykłego absurdu, pisałam już w felietonie „Surrealizm i absurd w sztuce”, a samego Dalego rozbieram na części między innymi przy okazji „Dali. Cybernetics”.
Żeby jednak móc się mądrzyć, trzeba mieć punkt odniesienia i znać także powojenne pomysły surrealistów, dlatego bardzo podobało mi się, że w Pompidou nie zatrzymano historii ruchu na najbardziej rozpoznawalnych latach. Wystawa prowadziła od 1924 roku, kiedy André Breton opublikował „Manifest surrealizmu”, aż do 1969 roku, kiedy Jean Schuster ogłosił w „Le Monde” rozwiązanie paryskiej grupy surrealistycznej.
Nie wszyscy przyjęli to z równym entuzjazmem i surrealizm oczywiście nie zniknął następnego dnia z powierzchni ziemi. Artyści nadal deklarowali związki z ruchem, powstawały kolejne grupy i dzieła. Schuster sobie, a sztuka sobie.
Na wystawie w Pompidou od nadmiaru obiektów można było dostać zawrotu głowy, ale można go było dostać nawet bez nich, już od samego chodzenia po salach. Zaprojektowano je jako spiralny labirynt, więc człowiek stopniowo zbliżał się do środka wystawy, gdzie czekała nagroda. Niestety nie rozdawano tam obrazów de Chirico strudzonym widzom.
W samym centrum znajdował się natomiast szalenie rzadko wystawiany, ręcznie pisany „Manifest surrealizmu” Bretona. I teraz najlepsze: z wrażenia kompletnie zapomniałam zrobić mu zdjęcie. Mówi się „trudno” i kocha się Wernisażerię dalej.
Surrealizm jest tam, gdzie diabeł mówi „smacznego”
W swoim życiu widziałam tysiące wystaw, ale żadna nie miała takiego wejścia jak ta. Do ekspozycji wchodziło się przez gigantyczny rzeźbiony portal w kształcie paszczy diabła, nawiązujący do dawnego paryskiego Cabaret de l’Enfer. Człowiek jeszcze nie zobaczył ani jednego Magritte’a, a już został połknięty przez piekło. Bardzo uczciwe postawienie sprawy.
Zresztą cała wystawa była równie powalająca jak intro, dlatego straszliwą sprawą było dla mnie wybranie tylko kilkudziesięciu zdjęć. Jakoś dałam radę.
Na końcu mam dla Was jeszcze moich dwóch ulubionych surrealistów: Magritte’a i Dalego, przy czym Dalí na fotografii wygląda nieco… funeralnie. Ja bym ją podpisała „Śmierć powadze” czy coś.
Wystawa „Surréalisme” w Centre Pompidou trwała od 4 września 2024 do 13 stycznia 2025 roku, więc jeśli ktoś właśnie zapałał dziką żądzą wyruszenia do Paryża specjalnie na nią, to niestety na zapale musi się skończyć.
Najważniejsze informacje o wystawie „Surréalisme”
Gdzie: Centre Pompidou w Paryżu
Kiedy: 4 września 2024 – 13 stycznia 2025
Okazja: stulecie publikacji „Manifestu surrealizmu” André Bretona z 1924 roku
Charakter wystawy: duża przekrojowa prezentacja historii surrealizmu
Liczba obiektów: ponad 500 dzieł i dokumentów
Układ: 14 części tematycznych zaaranżowanych wokół spiralnego labiryntu
Artyści: m.in. Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst, Giorgio de Chirico, Man Ray, Dora Maar i Leonora Carrington
Najczęstsze pytania o wystawę „Surréalisme” w Centre Pompidou
Kiedy odbyła się wystawa „Surréalisme” w Centre Pompidou?
Od 4 września 2024 do 13 stycznia 2025 roku.
Dlaczego wystawę zorganizowano w 2024 roku?
Z okazji setnej rocznicy publikacji pierwszego „Manifestu surrealizmu” André Bretona w 1924 roku.
Co można było zobaczyć na wystawie?
Ponad 500 dzieł i dokumentów: obrazy, rysunki, fotografie, filmy, rzeźby, obiekty, instalacje i materiały literackie.
Czy na wystawie był oryginalny „Manifest surrealizmu”?
Tak. Rękopis manifestu André Bretona znajdował się w samym centrum ekspozycji.
Jak długo działała grupa surrealistyczna?
Paryska grupa surrealistyczna powstała wokół Bretona w latach 20. XX wieku, a jej rozwiązanie Jean Schuster ogłosił w 1969 roku. Surrealizm jako zjawisko artystyczne oczywiście na tym się nie skończył.
Czy wystawa „Surréalisme” nadal trwa?
Nie. Paryska odsłona zakończyła się 13 stycznia 2025 roku.
